Vagus siniri bədənin həm qiymətləndirilməyən, həm də inanılmaz dərəcədə güclü bir alətidir. Tədqiqatçılar çoxdan bilirlər ki, vagus siniri beyin kötüyü ilə bədənin qalan hissəsi arasında siqnalları daşıyan bir məlumat yolu kimi xidmət edir. O, nəfəs alma və həzmdən iltihaba və immun reaksiyalarına qədər hər şeydə rol oynayır. Lakin bunun necə baş verdiyi bir qədər sirr olaraq qalır.

Bunun bir səbəbi bədən üçün Google Xəritələrinin olmamasıdır. Daxili magistral yollarımız orqanlarımıza daxil olub-çıxan mürəkkəb sinir, arteriya və vəzi şəbəkələrindən ibarətdir. Bu daxili kartoqrafiyanı izləmək çətindir – vagus siniri təxminən 200.000 sinir lifindən ibarətdir. Lakin bunu etmək vagus sinirinin nə etdiyi və zamanla rolunun necə dəyişdiyi barədə yeni anlayışlar aça bilər.

Vagus siniri beyində başlayır və bədənin sol və sağ tərəflərinə bölünür, burada fasikula adlanan daha kiçik sinir lifləri dəstələri daxili orqanlara yayılır. Bu yaxınlarda aparılan bir araşdırmada tədqiqatçılar sinirin daha yaxşı xəritəsini çıxarmaq üçün 30 insan cəsədində vagus sinirinin sol və sağ şaxələrini araşdırdılar.

Feinstein Tibbi Tədqiqatlar İnstitutunun nevroloqu və layihənin aparıcı tədqiqatçısı Stavros Zanos deyir: “Hər bir vagus sinirinin liflərin necə təşkil olunduğuna görə unikal olmasına baxmayaraq, əksər vagus sinirləri müəyyən liflərin sinirin içərisində harada yerləşməsi və orqanlara necə çatması ilə bağlı bəzi ortaq prinsiplərə malikdir” .

Nəticə bədəndəki minlərlə fərdi sinir lifini xəritələşdirən açıq məlumat dəstidir. Bunu yaratmaq üçün Zanosun komandası əsas quruluşu ələ keçirən ultrasəs görüntüləməsindən; fasiküllərin spesifik yollarını izləyən mikrokompüter tomoqrafiyasından (mikro-KT) görüntüləməsindən ; və funksiyalarını anlamaq üçün sinirlərin özlərini kəsməyi əhatə edən mikrodisseksiyadan istifadə etdi. Zanosun sözlərinə görə, komanda həmçinin 60 fərdi sinir şaxəsini təhlil etməyə kömək etmək üçün maşın öyrənmə modelindən istifadə edib.

Vagus sinirinin bədənimizdəki geniş diapazonu, etdiyimiz demək olar ki, hər şeylə əlaqəli olduğunu göstərir. Bu, nəfəs alma və həzm kimi bütün qeyri-iradi bədən funksiyalarımızı idarə edən avtonom sinir sistemi üçün çox vacibdir. Zanos deyir ki, bu sistemlə bağlı tədqiqatlar “bilik partlayışının ortasındadır”.

Bu, xəstələr üçün vacibdir. Alimlər epilepsiya, xroniki ağrı və hətta depressiya kimi çoxsaylı xəstəlikləri müalicə etmək üçün vagus sinirini hədəfə alıblar. Zanos deyir ki, bu klinik qərarlar artıq sinirin əsas strukturundan asılı olaraq qəbul edilə bilər.

O əlavə edir ki, “Bu ətraflı anatomik xəritələrlə vagus sinirinə stimulyasiya cihazları yerləşdirən cərrahlar yerləşdirməni daha dəqiq müəyyən edə biləcəklər və tibbi cihaz mühəndisləri daha effektiv və təhlükəsiz cihazlar hazırlaya biləcəklər”.