London Universitetinin Kraliça Meri tərəfindən

redaktə edən: Gaby Clark , rəy verən: Robert Egan

 Redaktorların qeydləri

 GIST

Tercih edilən mənbə kimi əlavə edin

Dəniz anemonu. Kredit: Karmannye Chaudhary

Adətən, DNT-də kodlanmış məlumatlar orqanizmlərin inkişaf etməsinə, fəaliyyət göstərməsinə və xüsusiyyətləri nəsillər boyu ötürməsinə imkan verir. Lakin təkcə DNT genlərin müxtəlif hüceyrələrdə və mühitlərdə necə açılıb-söndürüldüyünü izah etmir. Bu tənzimləmə qismən epigenetika adlanan digər amillər, məsələn, genetik kodun özünü dəyişdirmədən gen aktivliyinə təsir edə bilən kimyəvi modifikasiya olan DNT metilləşməsi tərəfindən idarə olunur.

Müxtəlif heyvanlarda epigenetik sıfırlama

Məməlilərdə epigenetik məlumatların əksəriyyəti mayalanmadan sonra (sperma və yumurta birləşdikdə) silinir və bu da qazanılmış epigenetik vəziyyətlərin nəsillər arasında geniş yayılmasının qarşısını alır. Lakin, bu tip sıfırlanma qurdlar, mərcanlar, dəniz anemonları və ya dəniz kirpiləri kimi onurğasız heyvanlarda mövcud deyil.

Dəniz anemonlarında metilləşmə ilə bağlı təcrübələr

Nature Ecology & Evolution jurnalında dərc olunmuş bu tədqiqatda alimlər dəniz anemonunda (Nematostella vectensis) DNT metilləşməsini eksperimental olaraq aradan qaldıraraq , bu epigenetik nümunələr pozulduqda nə baş verdiyini sınaqdan keçiriblər. Təəccüblüdür ki, heyvanlar DNT metilləşməsinin çox hissəsini itirsələr də, normal inkişaf ediblər. Gen tənzimlənməsində ciddi qüsurlara səbəb olmaq əvəzinə, metilləşmə itkisi əsasən aktiv genlərin içərisində yerləşmiş gizli “tullanan genlər” və ya “eqoist genlər”i ortaya çıxarıb. Nəzarət edilməzsə, bu genetik parazitlər özlərini vacib genlərə və tənzimləyici bölgələrə yerləşdirə, normal inkişafı poza və genom sabitliyini təhdid edə bilər.

Nəsillər boyu irsi epigenetik dəyişikliklər

Queen Mary-də Təkamül Epigenomikası bölməsinin oxucusu Dr. Alex de Mendoza izah edir: “Bu heyvanlarda məməlilərdə mayalanmadan sonra baş verən geniş epigenetik sıfırlanma olmadığı üçün nəsildə bəzi anormal metilləşmə halları davam etmişdir. Bu irsi epigenetik dəyişikliklər genlərin növbəti nəsildə necə işə salındığını dəyişdirdi və eksperimental olaraq induksiya edilmiş epigenetik variasiyanın bir heyvanda nəsillər arasında ötürülə biləcəyini nümayiş etdirdi.”

DNT metilləşməsinin qədim rolları

Tapıntılar göstərir ki, heyvanlarda DNT metilləşməsinin əcdad rolu əsasən gen ifadəsini tənzimləmək deyil, aktiv genləri pozucu sıçrayışlı genlərdən qorumaq idi. Məməlilərdə eyni molekulyar sistem o vaxtdan bəri dişilərdə inkişafı tənzimləmək və iki X xromosomundan birini susdurmaq da daxil olmaqla geniş funksiyalar üçün cəlb edilmişdir. Buna görə də, tədqiqat vacib tənzimləyici sistemlərin təkamül mənşəyinə bir nəzər salmağa imkan verir.

Epigenetik variasiya təkamül yanacağı kimi

Bundan əlavə, əsər həmçinin natamam epigenetik sıfırlamanın irsi variasiyanın genetik dəyişikliklər tələb etmədən nəsillər boyu davam etməsinə necə imkan verə biləcəyini və təkamül dəyişikliyi üçün potensial xammal təmin edə biləcəyini ortaya qoyur. Bu əsər daha qədim gen tənzimləmə sistemlərinin məlumatı nəsillər boyu necə ötürə biləcəyini göstərir.

Nəşr detalları

Lan Xu və digərləri, Gen cisimlərinin metilləşməsi intragen transkripsiyanı basdırır və bir cnidarian-da epigenetik irsiliyə imkan verir, Nature Ecology & Evolution (2026). DOI: 10.1038/s41559-026-03090-6

Jurnal məlumatları: Təbiət Ekologiyası və Təkamül 

Əsas anlayışlar

təkamülmolekulyar biologiyaBioloji Təkamül

London Universitetinin Kraliça Meri tərəfindən təmin edilib Bu hekayənin arxasında kim dayanır?

Qeb Klark

İngilis dili üzrə magistr dərəcəsi, 2021-ci ildən bəri mətn redaktoru, ali təhsil və səhiyyə sahəsində təcrübəyə malikdir. Etibarlı elm xəbərlərinə həsr olunub. Tam profil →

Robert Egan

Riyazi biologiya üzrə bakalavr, yaradıcı yazı üzrə magistr dərəcəsi. Elm və dilə dair unikal perspektivləri olan çox səyahət etmişəm. Tam profil →