AZ 
Hava çirkliliyi ilə migren aktivliyinin artması
Amerika Nevrologiya Akademiyası tərəfindən
Sadie Harley tərəfindən redaktə edilib , Robert Egan tərəfindən nəzərdən keçirilib
Tercih edilən mənbə kimi əlavə edin
Kredit: Pixabay/CC0 İctimai Sahə
Neurology jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, hava çirkliliyi miqren aktivliyinin artması ilə əlaqələndirilir . Həm qısamüddətli, həm də hava çirkliliyinə kümülatif məruz qalma, eləcə də istilik və rütubət kimi iqlim amilləri miqren aktivliyinin artması ilə əlaqələndirilib.
Tədqiqat hava çirkliliyinin miqren tutmalarına səbəb olduğunu sübut etmir; yalnız bir əlaqəni göstərir.
“Bu nəticələr miqren tutmalarının necə və nə vaxt baş verdiyini daha yaxşı başa düşməyimizə kömək edir”, – deyə tədqiqatın müəllifi, İsrailin Be’er Şeva şəhərindəki Ben-Gurion Negev Universitetinin tibb elmləri doktoru İdo Peles bildirib.
“Onlar təklif edirlər ki, miqrenə meylli insanlar üçün ətraf mühit amilləri iki rol oynaya bilər: istilik və rütubət kimi orta müddətli amillər tutma riskini dəyişdirə bilər, çirklənmə səviyyəsindəki sıçrayışlar kimi qısamüddətli amillər isə tutmalara səbəb ola bilər.”
Uzunmüddətli tədqiqat necə aparılıb
Tədqiqatda Negev səhrasında Beer-Şevada yaşayan və orta hesabla 10 il ərzində müşahidə edilən 7032 miqren xəstəsi iştirak etmişdir.
Tədqiqatçılar gündəlik olaraq nəqliyyat, sənaye və toz fırtınalarından hava çirkliliyinə məruz qalma, eləcə də hava şəraitini araşdırdılar. Daha sonra kəskin miqrenli insanların xəstəxanaya və ya ilkin tibbi yardım şöbəsinə nə qədər və nə vaxt müraciət etməli olduqlarını araşdırdılar və çirklənmənin təsirlərinin bədənə təsir etməsi bir neçə gün çəkə biləcəyi üçün bunu həmin gün və yeddi gün əvvəlki çirklənmə və hava şəraiti ilə müqayisə etdilər.
Onlar həmçinin hava çirkliliyinə və miqrenə kümülatif məruz qalma səviyyəsini də araşdırdılar. Miqren aktivliyinin digər bir ölçüsü olaraq, tədqiqatçılar iştirakçıların triptanlar adlanan miqren dərmanlarının neçə dozasına ehtiyac duyduqlarını görmək üçün aptek qeydlərini yoxladılar.
Miqren məlumatları nəyi ortaya qoydu
Tədqiqat zamanı 2215 nəfər və ya 32%-i kəskin miqrenlə bağlı xəstəxanaya və ya klinikaya ən azı bir dəfə müraciət edib. Tədqiqat zamanı insanların ümumilikdə 47%-i triptan dərmanları almışdı və orta hesabla ayda iki tablet, insanların isə 2,3%-i ayda 10 və ya daha çox tablet istifadə edib.
Tədqiqatçılar hava çirkliliyi ilə miqren üçün xəstəxanaya və ya klinikaya müraciətlər arasında əlaqə aşkar ediblər.
Xəstəxanaya və ya klinikaya ən çox müraciətin olduğu gündə hava çirkliliyinin səviyyəsi tədqiqat dövründəki orta miqdarla müqayisədə yüksək idi. Həmin gün toz da daxil olmaqla hissəcik maddələri 10 və ya PM 10 səviyyəsi kvadrat metrə 119,9 mikron (µm/m³) təşkil etmişdir ki , bu da tədqiqat zamanı orta hesabla 57,9 idi.
Avtomobillərin işlənmiş qazlarından və elektrik stansiyalarından və digər sənaye sahələrindən yanacaqların yandırılmasından əmələ gələn hissəcikləri əhatə edən PM 2.5 üçün həmin gün səviyyə 27.3 µm/m3 təşkil etmişdir ki , bu da tədqiqat zamanı orta hesabla 22.3 təşkil etmişdir. Əsasən nəqliyyat vasitələrinin tullantılarından əmələ gələn qaz olan azot dioksidi və ya NO2 üçün həmin gün səviyyə orta hesabla 8.7 olan 11.2 hissə/milyarda bərabər idi.
Xəstəxanaya və ya klinikaya ən az müraciətin edildiyi gün çirklənmə səviyyəsi də orta səviyyədən aşağı olub.
Çirklənmə növləri və nisbi risklər
Miqren tutmalarının riskini təsir edə biləcək digər amilləri, məsələn, cinsiyyət və sosial-iqtisadi statusu nəzərə aldıqdan sonra tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, qısa müddət ərzində yüksək səviyyədə NO2-yə məruz qalan insanların miqren üçün xəstəxanaya və ya klinikaya müraciət etmə ehtimalı yüksək səviyyədə NO2-yə məruz qalmayan insanlara nisbətən 41% daha yüksəkdir.
Günəş şüalanmasına və ya günəşdən gələn ultrabənövşəyi (UB) şüalarına yüksək səviyyədə məruz qalan insanların, yüksək səviyyədə məruz qalmayanlara nisbətən miqren üçün kömək istəmə ehtimalı 23% daha yüksək idi.
Yüksək səviyyədə NO2-yə kumulyativ məruz qalan insanların miqren dərmanlarından yüksək istifadə ehtimalı yüksək səviyyədə kumulyativ məruz qalmayan insanlara nisbətən 10% daha yüksək idi. Yüksək səviyyədə PM 2.5 -ə kumulyativ məruz qalan insanların dərmanlardan yüksək istifadə ehtimalı 9% daha yüksək idi.
Tədqiqatçılar iqlim şəraitinin çirklənmənin təsirlərində rol oynadığını aşkar etdilər . Yüksək temperatur və aşağı rütubət NO2 -nin təsirini gücləndirdi , soyuq və rütubətli şərait isə PM 2.5-in təsirini artırdı .
Baxım və qarşısının alınması üçün təsirlər
Peles bildirib ki, “Bu tapıntılar hansı qayğıya ehtiyac olacağını təxmin etmək üçün imkanları ortaya qoyur. İqlim dəyişikliyi istilik dalğalarının, toz fırtınalarının və çirklənmə epizodlarının tezliyini artırdıqca, miqrenli insanlar üçün bu ətraf mühit risk faktorlarını rəhbərliyə daxil etməliyik.”
“Yüksək riskli məruz qalma dövrləri proqnozlaşdırıldıqda, həkimlər insanlara açıq hava fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmağı və hava filtrlərindən istifadə etməyi, qısamüddətli profilaktik dərmanlar qəbul etməyi və problemin ilk əlamətində tutmaların qarşısını almaq üçün miqren dərmanlarından istifadə etməyə başlamağı məsləhət görə bilərlər.”
Tədqiqatın məhdudiyyətləri və bunun kimləri əks etdirdiyi
Tədqiqatın məhdudiyyətlərindən biri hava çirkliliyinə məruz qalmanın monitorinq stansiyaları tərəfindən ölçülməsi və qapalı məkanda keçirilən vaxt miqdarı, kondisioner və ya hava filtrlərindən istifadə, iş növü və gündəlik fəaliyyətlər kimi fərdi davranışların nəzərə alınmamasıdır.
Bundan əlavə, miqren aktivliyi haqqında məlumatlar xəstəxana və klinika müayinələri və aptek məlumatları vasitəsilə toplandığından, tapıntılar əsasən ağır miqrenli insanları əks etdirir və daha yüngül miqren epizodları olan və ya özləri müalicə etdikləri insanlara tətbiq olunmaya bilər.
