Milli Elmlər Akademiyasının ( PNAS ) “Proceedings of the National Academy of Sciences” jurnalında dərc olunmuş yeni bir araşdırma göstərir ki, fərdi insan neyronları digər məməlilərdəki neyronlardan daha mürəkkəb hesablamalar apara bilər. Bu kəşf insan beynini bu qədər qeyri-adi edən amillərə yeni bir baxış bucağı təqdim edir.

İnsan beyni dil, təxəyyül, riyaziyyat və ixtira kimi qabiliyyətləri necə inkişaf etdirir?

Onilliklərdir ki, elm adamları cavabı əsasən ölçü və əlaqəyə axtarırlar. İnsan beynində nəhəng bir əlaqə şəbəkəsi ilə birləşdirilmiş təxminən 100 milyard neyron var. Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, izahatın digər vacib hissəsi daha kiçik səviyyədə, fərdi beyin hüceyrələrinin diqqətəlayiq emal qabiliyyətlərində tapıla bilər.

İnsan neyronları güclü informasiya emalçılarıdır

Tədqiqatçılar insan beyin qabığındakı neyronların digər məməlilərdəki oxşar hüceyrələrə nisbətən daha mürəkkəb informasiya emalı vahidləri (“mikroçiplər”) kimi fəaliyyət göstərdiyini aşkar ediblər. Nəticələr insan beyin qabığının fərdi tikinti bloklarının qeyri-adi dərəcədə güclü olması ehtimalını artırır ki, bu da insanların müstəsna idrak qabiliyyətlərini necə inkişaf etdirdiyini izah etməyə kömək edə bilər.

Tədqiqata İbrani Universitetinin tədqiqatçıları professorlar İdan Segev və Mikki London, eləcə də doktorantlar İdo Aizenbud və Daniela Yoeli rəhbərlik ediblər. Komanda həmçinin Amsterdamdakı Azad Universitetdən professor Kris de Kok ilə əməkdaşlıq edib.

Segev deyib: “İnsanlar tez-tez neyronu ya açılan, ya da söndürülən sadə bir açar kimi düşünürlər. Göstərdiyimiz odur ki, tək bir insan neyronu özü fövqəladə dərəcədə mürəkkəb bir hesablama cihazıdır.”

Beyin Hüceyrəsinin Hesablama Gücünün Ölçülməsi

Tədqiqatçılar tək bir neyronun nə qədər hesablama apara biləcəyini araşdırmaq üçün fərdi beyin hüceyrələrinin hesablama mürəkkəbliyini ölçmək üçün yeni bir metod yaratdılar. Onlar inkişaf etmiş süni neyron şəbəkəsinin (ANN) neyrona daxil olan məlumatla onun yaratdığı reaksiya arasındakı əlaqəni öyrənməsinin və təkrarlamasının nə qədər çətin olacağını müəyyən etmək üçün inkişaf etmiş kompüter modelləşdirməsini süni intellektlə birləşdirdilər.

Əsas fikir sadədir. Əgər süni “əkiz” bioloji neyronun davranışını təqlid etmək üçün daha çox mürəkkəblik tələb edirsə, onda bioloji neyronun özü daha böyük hesablama gücünə malikdir.

Nəticələr insan korteksindəki neyronlar üçün təəccüblü bir üstünlük olduğunu ortaya qoydu. Onların bol budaqlanan dendritik ağacları və fərqli elektrik xüsusiyyətləri, vizual giriş (məsələn, pişik və it şəkillərini ayırd etmək) daxil olan məlumatlar üzərində təəccüblü dərəcədə mürəkkəb hesablamalar aparmağa imkan verir.

Başqa sözlə, fərdi insan kortikal neyronu sadəcə “aç-bağ” komponentindən daha çox şeydir. Hər bir hüceyrə dərin neyron şəbəkəsinin hesablama qabiliyyətləri ilə müqayisə edilə bilən mürəkkəb bir hesablama vahidi kimi ayrıca fəaliyyət göstərə bilər.

İnsan Zəkasına Yeni Baxış

Bu tapıntılar, zəkanın əsasən beyindəki çoxsaylı neyronlardan və onları bir-birinə bağlayan əlaqələrdən qaynaqlandığı fikrini şübhə altına alır. Bunun əvəzinə, tədqiqat fərdi neyronların mürəkkəbliyinin insan idrakının təkamülünə də əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verdiyini göstərir.

Tədqiqatçılar həmçinin beyin hüceyrələrinin fiziki quruluşunu həmin hüceyrələrin hesablama qabiliyyəti ilə əlaqələndirmək üçün sistemli və geniş tətbiq olunan bir çərçivə hazırladılar. Bu yanaşma alimlərə insan beyninin düşüncə, öyrənmə və idrakı necə istehsal etdiyini anlamağa daha yaxından kömək edə bilər.

İnsan neyronları yeni süni intellektdən ilham ala bilər

Bu tapıntılar süni intellektin gələcəyinə də təsir göstərə bilər. Bugünkü aparıcı maşın öyrənmə sistemləri yüksək dərəcədə sadələşdirilmiş süni vahidlərdən qurulub. Yeni tədqiqat fərqli bir ehtimala işarə edir: özləri hesablama baxımından dərin və güclü olan, bioloji neyronların imkanlarına daha çox bənzəyən süni vahidlərdən hazırlanmış beyin tərəfindən ilhamlanan süni intellekt.