Kainatın ilk qayalı planetləri, Böyük Partlayışdan təxminən 100 milyon il sonra – təəccüblü dərəcədə erkən başlanğıcını qoya bilər.

Yeni kompüter simulyasiyası göstərir ki , kainatın ilk nəhəng ulduzlarından bəzilərinin partlaması nəticəsində planetlərin tikinti bloklarını təşkil edəcək qədər toz və dəmir və karbon kimi elementlərlə zəngin olan təcrid olunmuş ciblər yarana bilərdi. Tədqiqatçılar 19 avqustda Astrophysical Journal Letters-də bildiriblər ki, simulyasiya nəticəsində potensial olaraq bir neçə Yer kürəsinin ölçüsündə planet yaratmaq üçün kifayət qədər qayalı tikinti materialı yaranıb və gənc ulduz sistemində bir az sonra planetə çata biləcək su mövcud olub .

İngiltərədəki Portsmut Universitetinin astronomu Daniel Whalen deyir: “Prinsipcə, yaşayış üçün yararlı dünyalar əvvəllər düşünüləndən milyardlarla il əvvəl, hətta ilk qalaktikalar əmələ gəlməzdən əvvəl də əmələ gələ bilərdi. Bu simulyasiyalar həqiqətən də kainatdakı həyatın əsl mənşəyinə gedib çıxır.”

Tədqiqatçılar əvvəllər karbon, oksigen və dəmir kimi ağır elementlərin kifayət qədərinin nə vaxt toplanacağını müəyyən etmək üçün genişmiqyaslı kompüter simulyasiyalarından istifadə edərək planetlərin nə vaxt əmələ gəldiyini anlamağa çalışmışdılar . Lakin Whalen və həmkarları erkən kosmosda ən çox elementlə zənginləşdirilmiş bölgələrə – kainatın ilk nəhəng ulduzlarının supernova kimi partladıqdan sonra geridə qalan zibil sahələrinə daha ətraflı nəzər salmaq istəyirdilər. Astronomlar düşünürdülər ki, bu bölgələrdə ümumi kainatdan daha yüksək ağır element tərkibi olduğundan, bəlkə də planetlər daha əvvəl əmələ gəlmiş ola bilərdi.

Tədqiqatçılar simulyasiyalardan Günəşin kütləsindən 100 dəfə çox ağır elementlər yarada bilən cüt qeyri-sabitlik supernova adlanan bir növ fövqəlnavanın qalıqlarının təkamülünü izləmək üçün istifadə etdilər. Simulyasiyalar göstərir ki, qalıqlar erkən kainatda qazla qarışıb və nəticədə tozlu disklə əhatə olunmuş kiçik yeni bir ulduz əmələ gətirib. Diskdə tədqiqatçılar planetesimallar – planetlərin embrionları olan bir neçə metrdən kilometrə qədər olan kiçik qayalı cisimlər tapdılar. Xüsusilə, bəzi planetesimallar maye suya sahib olmaq üçün ulduzdan düzgün məsafədə əmələ gəlmişdir.

Yeni tədqiqatda iştirak etməyən Nyu-Meksikodakı Los Almos Milli Laboratoriyasının astrofiziki Carrett Conson deyir: “Tədqiqat göstərir ki, demək olar ki, lap əvvəldən həyatın yaranması üçün şərait mövcud ola bilərdi. Əlbəttə ki, planetlərin əmələ gəlməsi həyatın mövcudluğu demək deyil, lakin maddələr mümkün qədər tez yerləşdirilir.”

Whalen deyir ki, bu ilk planetlərdən bəzilərinin hələ də mövcud olması mümkündür. Simulyasiyada əmələ gələn ulduz Günəşin kütləsinin təxminən 70 faizini təşkil edirdi və bu da onun çox uzunömürlü olmasına səbəb olurdu. Əgər bu cür sistemlərdən biri Süd Yoluna daxil olsaydı, kimyəvi tərkibinə əsasən onları asanlıqla qədim sistemlər kimi müəyyən etmək olardı.

“[Bunu tapmaq] mümkün olan bir şeydir”, – deyə Ualen bildirir.

O və həmkarları hazırda planetezimalların böyüməsinin növbəti mərhələsini simulyasiya etmək və nəticədə hansı növ planetlər əmələ gətirdiklərini görmək üzərində işləyirlər. Onlar həmçinin erkən kainatda daha çox rast gəlindiyi düşünülən fərqli bir supernova növü ətrafında nələrin baş verə biləcəyini araşdırmaqda maraqlıdırlar. Lakin hətta ilk nəticələr belə astronomları yeni suallar verməyə ruhlandırır.

“Düşünürəm ki, bu, ilk planetlərin əmələ gəlməsindən 13 milyard ildən çox müddət sonra nələrin baş verə biləcəyi barədə düşünmək üçün pəncərə açır”, – deyə Conson bildirir. “Tədqiqatlar göstərir ki, biz bunu daha diqqətlə nəzərdən keçirməliyik”.