Bəşəriyyətin kosmos haqqında biliklərinə iyirmi ildən çox töhfə verdikdən sonra, NASA-nın Neils Gehrels Swift Rəsədxanası tezliklə alovlu bir sonluqla üzləşəcək, çünki xilasetmə cəhdi həqiqətən başlamazdan əvvəl uğursuzluğa düçar olub.

2004-cü ildə kosmosa buraxılan və kainatdakı qamma-şüa partlayışlarını öyrənmək üçün alətlər daşıyan peyk, çox güman ki, bu ilin sonlarında Yer atmosferinə düşəcək və yanacaq. Buna baxmayaraq, kosmik agentliyin ABŞ-ın özəl şirkəti Katalyst Space Technologies tərəfindən xüsusi olaraq hazırlanmış və idarə olunan Lightweight In-Space Navigation and Kinematics (LINK) xilasetmə missiyası olan kosmik gəmidən istifadə edərək rəsədxanaya ömrü uzadan orbital gücləndirmə vermək ümidi ilə 30 milyon dollar xərcləyib.

NASA rəsədxananın orbitinin gözləniləndən daha sürətli şəkildə sıradan çıxdığını anladığı üçün bu , əvvəldən tələsik bir iş idi və bu da Svifti xilas etmək üçün edilən bütün səylərə sərt bir müddət qoymuşdu. Bu, Katalyst-ə Svifti robot qolları ilə tutub daha yüksək orbitə qaldırması planlaşdırılan LINK-i dizayn etmək, qurmaq və buraxmaq üçün cəmi doqquz ay vaxt verdi.

Lakin missiya iyulun əvvəlində buraxıldıqdan bir neçə həftə sonra Swift ilə son görüşə hazırlaşarkən problemlərlə üzləşdi . 28 iyulda NASA aparat nasazlıqlarının LINK-in nəzarətdən çıxmasına səbəb olduğunu və kosmik gəmi ilə rabitənin ara-sıra olduğunu bildirdi. Swift-i yenidən həyata qaytarmaq üçün nəzərdə tutulmuş eyni ksenon-qaz itələyicilərindən istifadə edərək onun fırlanmasını düzəltmək üçün səylər göstərilsə də, indi missiyanın uğursuz olduğu görünür.

Rəsədxana xilasetmə cəhdindən əvvəl əməliyyatları dayandırmışdı – indi isə məhvə məhkum olan kosmik teleskop astronomların yüksək enerjili kosmosun müşahidələrində yaxın zamanda düzəldilməsi ehtimalı az olan boşluq yaradacaq.

Katalyst LinkedIn-də paylaşım edərək bildirib ki, şirkət və NASA kosmik gəmilərin idarə olunması ilə bağlı davam edən problemlər səbəbindən “missiyaya NASA-nın Neil Gehrels Swift Rəsədxanasının ələ keçirilməsi və gücləndirilməsi daxil edilməyəcək” barədə razılığa gəliblər.

Şirkət hələlik LINK-dən imtina etmir, çünki gələcək missiyalarda dəyərli ola biləcək məlumatlar toplamağa davam etməyi hədəfləyir. Uğursuzluq olsa da, kosmik agentliklər və özəl şirkətlər sıradan çıxan orbital peykləri təmir etmək ideyasına meyl göstərməyə başladıqca öyrəniləsi çox şey ola bilər.

Şirkətin baş direktoru Qonhi Li sosial media paylaşımında bildirib ki, “Katalyst şirkəti aqressiv bir zaman çərçivəsində iddialı bir missiyanı yerinə yetirmək üçün eksperimental kosmik gəmi dizayn edib, hazırlayıb və buraxıb. Biz bu yüksək riskli, yüksək mükafatlı bir çağırışı öz üzərimizə götürdük və yol boyu çatdığımız mərhələlərlə fəxr edirik. Artıq çox şey öyrənmişik və indi bizim vəzifəmiz bu dərsləri davamlı bir şeyə çevirmək — gələcək görüş və yaxınlıq əməliyyatları, eləcə də peyk xidməti üçün məlumat vermək üçün təkrarlana bilən bir təlimat yaratmaqdır.”

NASA administratoru Cared İsaakman verdiyi açıqlamada nəticənin gözlənilən nəticə olmadığını etiraf edib və “amma bu missiyanın niyə cəhd etməyə dəyər olduğunu dəyişdirmir” deyib.

İsaakman dedi: “Komanda, Swift-ə gələcəkdə Amerikanın peyk xidməti üçün ehtiyac duyacağı imkanları inkişaf etdirərkən daha çox elm sahəsi ilə məşğul olmaq şansı vermək üçün fövqəladə sürətlə hərəkət etdi. Biz LINK-in görüş cəhdindən əlimizdən gələni öyrənəcək və bu dərsləri sonrakı missiyalar üzərində işləyəcəyik.”