63-cü ERA Konqresində təqdim olunan yeni tapıntılar göstərir ki, adətən təyin olunan qan təzyiqi dərmanları qrupunun, 2-ci tip diabetli (T2D) insanlarda, o cümlədən böyrək funksiyasını qorumaq üçün hazırlanmış yeni dərmanlar qəbul edən xəstələrdə böyrəklərin daha pis nəticələri ilə əlaqəli ola bilər.

Dihidropiridin kalsium kanal blokerləri (DCCB) kimi tanınan bu dərmanlar qan damarlarını rahatlatmaqla qan təzyiqini aşağı salır. Onlar tez-tez diabetik böyrək xəstəliyi (DKD) olan insanlar üçün ikinci dərəcəli müalicə kimi təyin olunur. Yeni tədqiqatda standart terapiyalara əlavə olaraq DCCB qəbul edən xəstələrdə digər qan təzyiqi dərmanları ilə müalicə olunan xəstələrə nisbətən böyrəklərdə ciddi mənfi hadisələrin riski xeyli yüksək idi.

2-ci tip diabetdə böyrəklərin qorunması

DKD dünya miqyasında böyrək çatışmazlığının ən çox yayılmış səbəblərindən biridir. Bu vəziyyət uzun müddət yüksək qan şəkəri böyrəklərdəki kiçik qan damarlarına zərər verərək, tədricən onların qan dövranından tullantıları çıxarmaq qabiliyyətinə mane olduqda inkişaf edir. Qan təzyiqini nəzarətdə saxlamaq xəstəliyin idarə olunmasının əsas hissəsidir, çünki yüksək qan təzyiqi bu zədəni sürətləndirə bilər.

Son illərdə DKD-nin müalicəsi iki vacib dərman sinfinin tətbiqi ilə xeyli dəyişib. Renin-angiotenzin sistemi (RAS) inhibitorları qan təzyiqini aşağı salmaqla yanaşı, böyrəyin filtrasiya strukturlarındakı təzyiqi də azaldır. Natrium-qlükoza kotransporter-2 (SGLT2) inhibitorları əvvəlcə diabetin müalicəsi üçün hazırlanmışdı, lakin indi böyrək funksiyasını qorumaq və böyrək çatışmazlığı riskini azaltmaq qabiliyyətinə görə də tanınırlar. İki dərman sinfi hazırda DKD olan bir çox insan üçün standart müalicənin bir hissəsidir.

Tədqiqat 31.000-dən çox xəstəni izləyir

Tədqiqatçılar 2016-2021-ci illər arasında 2-ci tip diabetli 31.031 yetkinin sağlamlıq məlumatlarını araşdırdılar. Hər bir iştirakçı həm RAS, həm də SGLT2 inhibitorları qəbul edirdi. Ümumi qrupdan 12.172 nəfər (39,2%) həmçinin DCCB qəbul edirdi, 18.859 nəfər isə (60%) digər antihipertenziv dərmanlarla müalicə olunurdu. Orta müşahidə müddəti təxminən 3,5 il idi.

Xəstələrin ilkin klinik və demoqrafik xüsusiyyətlərindəki fərqləri nəzərə aldıqdan sonra tədqiqatçılar DCCB istifadəsinin böyrəklərdə ciddi mənfi hadisələrin riskini 33% artırdığını müəyyən etdilər (R 1.33, 95%, CI 1.03-1.73).

Tədqiqatçılar bu hadisələri ya böyrək filtrasiya qabiliyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə itirilməsi, yəni böyrək funksiyasının standart ölçüsü olan təxmin edilən qlomerulyar filtrasiya sürətinin (eGFR) 40% və ya daha çox azalması, ya da dializ və ya transplantasiya tələb edən son mərhələli böyrək xəstəliyinə keçmə kimi təsnif etdilər.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Dr. Timna Agur bildirib ki, “DCCB-lər DKD xəstələrində ikinci dərəcəli qan təzyiqi müalicəsi kimi geniş istifadə olunur. Nəticələrimiz bu dərmanların artıq müasir böyrək qoruyucu terapiyalar alan xəstələr üçün həmişə ən yaxşı seçim olub-olmadığı ilə bağlı vacib suallar doğurur.”

Niyə DCCB-lər böyrək funksiyasına təsir edə bilər

Tədqiqatçılar bu əlaqənin DCCB-lərin böyrəklərdən qan axınını necə dəyişdirməsi ilə əlaqəli ola biləcəyini irəli sürürlər. DKD-də böyrəklər artıq yüksək təzyiq və hiperfiltrasiya ilə mübarizə aparır ki, bu da onların filtrasiya strukturlarının həddindən artıq gərginliyə məruz qaldığı bir vəziyyətdir.

DCCB-lər qanı bu filtrasiya qurğularına daşıyan qan damarlarını qanı aparan damarlara təsir etməkdən daha güclü şəkildə rahatlada bilər. Tədqiqatçılara görə, bu balanssızlıq filtrasiya strukturlarının içərisində təzyiqi artıra və potensial olaraq böyrək zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Doktor Aqur bildirib ki, “Əvvəlcə SGLT2 inhibitorlarının böyrək qoruyucu təsirlərinin DCCB-lərlə əlaqəli potensial zərərləri tarazlaşdıra biləcəyini düşünürdük. Lakin böyrək xəstəliyinin irəliləməsi riskinin artması hətta bu qrupda da davam etdiyi görünür.”

Daha çox tədqiqat tələb olunur

Tədqiqat müşahidə xarakterli olduğundan, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, DCCB-lərin böyrəklərin daha pis vəziyyətinə birbaşa səbəb olduğunu göstərə bilməz. Buna baxmayaraq, onlar bu dərmanların tez-tez DKD xəstələrinə təyin olunduğunu nəzərə alaraq, bu əlaqənin diqqətə layiq olduğunu deyirlər.

Doktor Aqur yekunlaşdırdı: “Bu müşahidələri təsdiqləmək və DKD xəstələri üçün ən təhlükəsiz qan təzyiqi müalicəsi strategiyalarını daha yaxşı müəyyən etmək üçün əlavə perspektivli tədqiqatlar və randomizə edilmiş nəzarətli sınaqlar lazımdır. Lakin, bu dərmanların nə qədər tez-tez təyin olunduğunu nəzərə alsaq, böyrək riskinin hər hansı bir artması DKD xəstələri üçün əhəmiyyətli nəticələrə səbəb ola bilər.”